تازه‌های نشر دانشگاهی؛ کتاب «پژوهش‌های کمی، کیفی و آمیخته در روانشناسی و مشاوره» منتشر شد
کتاب «پژوهش‌های کمی، کیفی و آمیخته در روانشناسی و مشاوره»، تألیف دکتر غلام‌رضا رجبی، عضو هیئت علمی دانشکدۀ علوم تربیتی و روانشناسی در ادارۀ چاپ و انتشارات دانشگاه، منتشر شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه شهید چمران اهواز، در پیشگفتار این کتاب آمده است:
پژوهش در هر زمینه‌ای از رشته‌های علوم، امکان‌پذیر است و درحقیقت، شیوه‌های پژوهش توصیف‌شده در این کتاب به‌طور کلّی به افراد در برخی از رشته‌ها کمک می‌کند تا دانش خود را گسترش دهند و مسائل را حل کنند. بی‌تردید، ما را به فکرکردن، علاقه‌مندتر می‌نمایند و مطالعه‌ی پژوهشی به درک بهتر مباحثی به‌کمک رسانه‌ها مانند تلویزیون و رادیو، اینترنت یا در جلسات کارشناسی ارائه می‌شوند، یاری می‌رساند؛ بنابراین توسعه و گسترش یک کشور، مرهون پژوهش است و فرآیند پژوهشی می‌تواند به بسیاری از سؤال‌ها و مشکلات موجود پژوهشگران به‌صورت علمی و عینی پاسخ دهد و راه‌حل‌های مناسب را در مورد آن‌ها ارائه کند.
از سویی، در نوشتن این کتاب، چند هدف مّد نظر نویسنده بوده است: اوّل اینکه اثری درمورد روش‌های پژوهشی نوشته شود که دقیق و به‌روز باشد لذا تلاش بر این بوده است که دیدگاه‌های مختلفی از روش‌های جدید و نوین در این کتاب داده شود. دوم اینکه نگارنده کوشیده است که کتاب روش پژوهشی بنویسد که رویکردهای منصفانه را برای انواع متفاوت پژوهش ارائه دهد؛ درحالی‌که برخی از آثار، تنها یک روش را بر روش‌های دیگر ترجیح می‌دهند. از سوی دیگر، نویسنده باور دارد که همۀ رویکردهای عمده در پژوهش، وقتی به‌طور دقیق و مناسبی به‌کارگرفته شده باشند، باید در این کتاب مورد بررسی قرار گیرند و مزایا و محاسنّ هر یک از روش‌ها را نشان داده شوند که چگونه کارشناسان در هر رشته، پژوهش با کیفیّت و استاندارد بالا را انجام دهند. سوم اینکه سعی شده است که کتابی با جزئیات اضافی و بیشتر برای یادگیری در پژوهش ارائه گردد. چهارم اینکه تلاش بر این بوده تا خوانندگان و کاربران پژوهشی بتوانند به‌طور نقّادانه، مطالب را مورد بررسی قرار دهند. شکی نیست که اکثر خوانندگان این کتاب بتوانند در کار خود، ادبیات پژوهشی را خلاصه کنند، طرح پژوهشی را بنویسند و یک پرسش‌نامۀ پژوهشی را بسازند. کتاب پژوهش حاضر، خوانندگان را برای این فعالیّت‌ها آماده و به کاربران کمک می‌کند که در خواندن، درک، انتقادکردن و ساختار مقالات پژوهشی تجربی چاپ‌شده، تسلّط یابند.
این کتاب در هفده فصل تدوین‌شده است. در فصول ابتدایی از مقدّمه، زمینۀ پژوهش و تعریف علم به روش جامع و تبیین فرآیند پژوهش عمومی، استدلال استقرایی و قیاسی، مؤلّفه‌های تبیینی (دانش-تولید) و تأییدی (دانش-آزمودن) و چرخۀ پژوهشی، بحث می‌شود. برخی از زمینه‌های عمومی پژوهش، مثل پژوهش بنیادی، پژوهش کاربردی، پژوهش ارزیابی و پژوهش جهت‌گیری نیز مورد بررسی قرار می‌گیرند و سه مدل پژوهشی عمده، یعنی پژوهش کَمّی، پژوهش کیفی و پژوهش آمیخته، بررسی می‌شوند.
پس از فصول ابتدایی، برنامه‌ریزی مطالعۀ پژوهشی نظریه‌ها یا اندیشه‌های پژوهشی، انجام‌دادن مرور ادبیات پژوهشی، نوشتن سؤال‌ها و فرضیه‌های پژوهشی و سازمان‌دادن و نوشتن یک طرح پژوهشی، بررسی می‌شوند و در تکمیل این بخش، پژوهشگران و دانشجویان، آماده‌ی نوشتن یک طرح پژوهشی خواهند شد.
در ادامه، پایه‌های پژوهش، یعنی مفاهیمی که پژوهشگران باید قبل از انجام‌دادن یا درک کامل یک مطالعۀ پژوهشی مهارت پیدا کنند، پوشش داده شده است. فصل جدید با مقدّمه‌ای از اندازه‌گیری شروع می‌شود و در ادامه از شش روش عمده، جمع‌آوری داده‌ها بحث می‌گردد: آزمون‌ها، پرسش‌نامه‌ها، مصاحبه‌ها، گروه‌های کانونی، مشاهده‌ها و داده‌های موجود ساخته‌شده یا ثانوی. سپس روش‌هایی برای انتخاب نمونه‌ای از افراد شرکت‌کننده در یک مطالعۀ پژوهشی توضیح داد می‌شود. در آخر، اهمیّت روایی پژوهش (اعتمادپذیری یا روایی‌سازی) در پژوهش‌های کَمّی، کیفی و آمیخته و تهدیدات اولیه برای پژوهش و روش‌های خاص استفاده‌شده جهت جلوگیری از اشتباهات، بررسی می‌شوند.
در بخش بعدی با عنوان انتخاب یک روش پژوهش، بحث گسترده‌ای از روش‌های عمده‌ی پژوهش ارائه می‌گردد و نشان می‌دهد که چگونه یک طرح پژوهشی متناسب را با پرسش‌های پژوهشی مختلف می‌توان سازگار کرد. در ادامه، سه بخش زیر مورد بررسی قرار می‌گیرند:. بخش الف) پنج رویکرد عمدۀ پژوهش کَمّی (پژوهش آزمایشی قوی، پژوهش شبه‌آزمایشی، پژوهش آزمایشی ضعیف، پژوهش تک‌آزمودنی و پژوهش کَمّی غیرآزمایشی). در بخش ب) چهار رویکرد عمدۀ پژوهش کیفی (پژوهش روایتی، پژوهش مطالعۀ موردی، پدیدارشناسی، قوم‌شناسی و نظریه‌های میدانی) توضیح شده است. و در بخش ج) روش‌های پژوهش آمیخته که شامل برخی از رویکردها و احتمالات هستند، معّرفی شده‌اند.
پس از بخش انتخاب یک روش پژوهش، تحلیل داده‌های کَمّی (آمار توصیفی و استنباطی) و تحلیل داده‌های پژوهش کیفی و آمیخته، ارائه شده‌اند. به‌علاوه در بخش پایانی کتاب حاضر، فصلی با عنوان «نوشتن گزارش پژوهشی» آورده شده که در این فصل توضیح داده می‌شود که چگونه می‌توان نسخه‌های پژوهشی را در یک قالب برای چاپ در یک مجلّۀ علمی بر طبق دستورالعمل‌های ویرایش هفتم راهنمای انتشار انجمن روانشناسی آمریکا (2020 ) آماده و ارائه کرد.
در هر فصل این کتاب، فهرستی از اهداف یادگیری برای آنچه دانشجویان باید یاد بگیرند، آورده شده است. همچنین در هر فصل، چند نمونه از مفاهیم چاپ‌شده از مطالعات پژوهشی و در پایان هر فصل، پرسش‌های مروری گنجانده شده‌اند. درنهایت، هر فصل با خلاصه‌ای از مطالب آن فصل، پایان می‌پذیرد.
امید این است که استادان و دانشجویان، دریافت‌ها و تفسیرهای خود را به نویسندۀ کتاب، ارائه دهند تا بتواند در ادامه، متن کتاب را ارتقا دهد؛ البته خوانندگان کتاب می‌توانند با نشانی ایمیل زیر تماس بگیرند:rajabireza@scu.ac.ir
